/a145_0001.djvu

			Львівський національний університет імені Івана Франка 
Жешувський університет 
Багатокультурне історичне середовище 
Львова в XIX і XX століттях 
Wielokulturowe środowisko historyczne 
Lwowa w XIX i XX wieku 
Том IV 
За редакцією 
Леоніда Зашкіїьняка і Єжи Матерніцького 
ЛЬВІВ- ЖЕШУВ 
2006
		

/a146_0001.djvu

			ALFRED TOCZEK 
(Kraków) 
Habilitacje historyków lwowskich 
(1865-1918) 
W dobie pozytywizmu ( 1865-1900) i neoromantyzmu ( 1900-1918) w  
historiografii polskiej na ogólną liczbę ponad 280 historyków lwowskich, aż 95 z nich uzyskało 
habilitacje. Świadczy to, m.in., o wysokim poziomie naukowym lwowskiego  
środowiska historycznego tego okresu.,Jffistorykiem lwowskim" jest dla nas każdy badacz 
przeszłości, popularyzator historii, edytor źródeł, autor podręczników i innych  
opracowań dydaktycznych, który wniósł konkretny wkład do dorobku lwowskiego  
środowiska historycznego1. 
Charakteryzowane habilitacje miały miejsce głównie na Uniwersytecie (Uniw.) 
Lwowskim, gdzie najczęściej „veniam legendi" zdobywali jego wychowankowie. 
Rzadziej odbywały się one na Uniwersytecie Jagiellońskim (UJ) oraz na uczelniach 
poza granicami ziem polskich. Historycy lwowscy habilitowali się więc przede 
wszystkim na obu uniwersytetach galicyjskich, gdzie warunki uzyskiwania  
docentury ukształtowały się podobnie. Najpierw opierały się one o zasady postępowania 
habilitacyjnego wprowadzone w Austrii reskryptem wiedeńskiego Ministerstwa 
Wyznań i Oświaty (MWiO) 19 XII 1848 г., a obowiązujące do 1888 r.2 Określały 
one, że osoba podejmująca starania w celu uzyskania stanowiska prywatnego  
docenta winna posiadać stopień doktora, przedłożyć życiorys naukowy („curriculum 
vitae"), program przyszłych swoich wykładów, drukowaną lub w rękopisie rozpra- 
1 Por. :J. Maternicki, Historycy warszawscy w latach 1918-1939, [w:] Środowiska  
historyczne II Rzeczypospolitej. Cz. IV. Red. J. Maternicki. Warszawa 1990, na s. 99 stwierdza on, że 
„historykiem jest każdy, kto prowadzi badania naukowe w dziedzinie historii (nad przeszłością), 
zajmuje się w sposób fachowy (umiejętny) edytorstwem źródeł historycznych i naukową informacją 
historyczną, upowszechnia w druku wiedzę historyczną lub też uprawia ogólniejszą refleksję nad 
przeszłością, nauką historyczną i nauczaniem historii". W niniejszym artykule do historyków  
lwowskich zaliczono osoby zajmujące się zarówno dziedzinami podstawowymi jak i wyspecjalizowanymi 
historii. Włączono tu także te osoby, dla których historia była poboczną dziedziną zainteresowań, 
pod warunkiem, że wniosły do niej istotny wkład. Kierując się powyższym założeniem, wzięto tu 
także pod uwagę habilitacje z dziedzin pozahistorycznych. 
2K. Michalewska, Habilitacje w Uniwersytecie Jagiellońskim 1848-1918. „Zeszyty 
Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace historyczne". Z. 12:LXXII:1963 s. 81-82.
		

/a147_0001.djvu

			Habilitacje historyków lwowskich (1865-1918) 
369 
wę, odbyć kolokwium habilitacyjne (dyskusję) przed Radą Wydziału (Kolegium 
Profesorów) i wygłosić publiczny wykład próbny w zakresie wybranej dyscypliny 
badawczej. Po spełnieniu powyższych warunków Rada Wydziału przedstawiała 
kandydata do zatwierdzenia wiedeńskiemu Ministerstwu Wyznań i Oświaty. 
11 lutego 1888 r. MWiO wydało nowe rozporządzenie normujące sprawę  
habilitacji, obowiązujące do 1918 r.3 W świetle nowych przepisów kandydat na  
prywatnego docenta winien przedstawić drukowaną rozprawę o nowatorskim  
charakterze, stanowiącą świadectwo naukowego myślenia pragnącego uzyskać „veniam 
legendi". Mogły być brane także pod uwagę inne prace kandydata, publikowane po 
uzyskaniu doktoratu. Do ich oceny powoływano komisję, składającą się z kilku  
profesorów, autorytetów w danej dyscyplinie naukowej. Wywodzili się oni najczęściej 
spośród Rady Wydziału danej uczelni. Niejednokrotnie na recenzentów powoływano 
także uczonych reprezentujących inne dyscypliny (w przypadku tematyki z 
pogranicza dwóch lub więcej dziedzin). Zdarzało się także, że w przypadku braku 
fachowych sił na macierzystej uczelni, w skład komisji zapraszano profesorów z 
innych uniwersytetów. Uwaga ta dotyczy także recenzentów prac. Najczęściej  
powoływano ich dwóch, sporadycznie trzech. Nazywano ich referentami, ponieważ 
przedstawiali kandydata Radzie Wydziału, jego dorobek i ocenę rozprawy. Brali oni 
aktywny udział w pozostałych etapach habilitacji oraz wystawiali ocenę całości jej 
przebiegu. Tak było w przypadku habilitacji historyka literatury polskiej Juliusza 
Kleinera, który przedłożył rozprawę, pt. „Zygmunt Krasiński. Dzieje myśli". Jej 
tematyka oscylowała na pograniczu literatury polskiej i filozofii. Stąd recenzowali ją 
nie tylko historycy literatury Wilhelm Bruchnalski i Józef Kallenbach, ale także 
filozof Kazimierz Twardowski4. Przykładem mogą też być starania Mojżesza Schorra 
o „veniam legendi" z języków semickich i historii starożytnego Wschodu.. Obydwaj 
recenzenci wywodzili się spoza jego macierzystej uczelni, mianowicie prof. D. H. 
Muller z Uni w. Wiedeńskiego, a prof. Rudolf Dvorak z Uni w. Praskiego5. 
Po wydaniu przez komisję pozytywnej opinii, odbywało się kolokwium, które 
prowadzili referenci. Obejmowało ono cały zakres wiedzy danej dyscypliny.  
Pytania kandydatom zadawali głównie referenci. Prawo to mieli jednak wszyscy  
członkowie Kolegium Profesorów i niejednokrotnie z niego korzystali. Po pomyślnie 
złożonym kolokwium kandydat odbywał próbny wykład z danej dziedziny nauki, na 
jeden z trzech podanych przez siebie tematów. Pomyślna dla habilitanta uchwała 
Rady Wydziału podlegała zatwierdzeniu przez MWiO. Zdarzały się przypadki 
negatywnej oceny recenzentów, czy niczatwierdzenia habilitacji przez Ministerstwo. 
Nie wszystkim habilitantom udało się przebrnąć przez wszystkie etapy przewodu. 
Dotknęło to 6 historyków lwowskich: 3 na UJ, 2 na Uniw. Lwowskim i 1 w Szkole 
3 Tamże, s. 87. 
4 Archiwum Główne Akt Dawnych (AGAD) akta MWiO 119 u. 
'AGAD akta MWiO 121 u.
		

/a148_0001.djvu

			370 
ALFRED TOCZEK 
Politechnicznej we Lwowie. Złożyły się na to różnorodne przyczyny. Znakomicie 
zapowiadający się historyk Stanisław Lukas, ulubiony uczeń Ksawcrego Liskego, 
zachorował i po wniesieniu podania o „vcniam legendi" zmarł6. Kolejne starania o 
habilitację na UJ, Izydora Dzieduszyckiego z historii powszechnej okazały się 
nieudane z powodu odrzucenia jego rozprawy przez obydwu recenzentów, Stanisława 
Smolkę i Wincentego Zakrzewskiego7. Także starający się o „veniam legendi" z 
ekonomii politycznej na UJ historyk kultury Kazimierz Chłędowski, po pozytywnych 
ocenach i przebytym kolokwium nie podszedł do wykładu próbnego8. Na wszechnicy 
lwowskiej starania o „veniam legendi" Alberta Zippera z historii literatury niemieckiej9 
i Stepana Juryka z historii Kościoła z językiem wykładowym ruskim10 zostały oddalone 
w wyniku nieprzychylnych ocen recenzentów. 
Natomiast badacz historii gospodarczej Władysława Ochenkowski najpierw 
czynił starania o uzyskanie „veniam legendi" z ekonomii we lwowskiej Szkole 
Politechnicznej ( 1875). Uniemożliwiły mu to wzglądy formalne i opór wiedeńskiego 
MWiO. Powrócił więc na Uniwersytet w Jenie, gdzie poprzednio się doktoryzował 
i tam 3 lata później habilitował się1 '. 
Po r. 1860 na galicyj skich wszechnicach, szczególnie na Uniwersytecie  
Lwowskim, problem habilitowania był ściśle związany z ewolucyjnym procesem unarada- 
wiania uczelni. Od r. 1867 nabrał on przyspieszenia12. Do r. 1869 habilitacje  
stanowiły tu rzadkie zjawisko. Wykłady odbywały się głównie w j. niemieckim i  
wygłaszane były przeważnie przez niemieckich profesorów. Często przybywali oni do 
Lwowa tuż po uzyskaniu „veniam lcgendi"(np. historyk Rumunii Robert Rosier czy 
badacz dziejów prawa niemieckiego Heinrich Brunner); zdarzało się, że  
obejmowali katedry bez habilitacji i jako profesorowie przystępowali do wykładów (np. 
znany mediewista Heinrich von Zeissberg). 
6 Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego (Areh. UJ) WF II 121. 
1 Arch. UJ WF II 121. S. Zakrzewski stwierdził, m.in.. że rozprawa habilitacyjna pt.  
„Patriotyzm w Polsce" ,„nie ma żadnego z niczbądnych takiej rozprawie warunków", (...) .Jest to bowiem 
5 wykładów, albo jak sam autorcałkiem słusznie i tramie je nazwał. 5 gawęd do szerszej opinii  
publicznej". Natomiast S. Smolka, m.in., zauważył, że: ..Książka ta powstała z odczytów popularnych, nie jest 
niczym innym, jak popularnym szkicem najważniejszych według mniemania autora zdarzeń z dziejów 
Polski od Mieszka I do dni dzisiejszych (...) Zasób wiadomości pozytywnych, zawartych w treści 
książki, oraz ich poziom nie wykracza poza ramy pierwszego lepszego podręcznika". 
»Arch. UJ WP II 138. 
' DAŁO (Derzavnyj Archiv Lviskoji Obłasti u Lvovi) F. 26 op. 5 t. 2035 к. 8-13. 
lü AGAD akta MWiO 97 u. 
"S.M. Brzozowski, Władysław Ochenkowski (1840-1908). Polski Słownik  
Biograficzny t. XXIII/3, z. 98. Wrocław 1978 s. 486. 
'-L. Finkel, S. S tarzyński, Historia Uniwersytetu Lwowskiego, cz. II. Lwów 1894 
s. 6-56.
		

/a149_0001.djvu

			Habilitacje historyków lwowskich (1865-1918) 
371 
Przed r. 1869 habilitacje polskich i ruskich (ukraińskich) uczonych miały  
miejsce jedynie na Wydziale Prawa. Najpierw w r. 1862 władze austriackie poszły na 
ustępstwa wobec ruskiego języka wykładowego (2 nadzwyczajne profesury)13 
a następnie powoli, ale systematycznie wobec j. polskiego. Polscy i ruscy  
(ukraińscy) prawnicy domagali się uzyskania zgody na przedkładanie rozpraw  
habilitacyjnych w j. polskim lub ruskim i wygłoszenie wykładu próbnego w jednym z tych 
języków. W konsekwencj i dawałoby im to, jako docentom prywatnym, prawo  
wykładania w ojczystym języku14. Na tym polu szczególnie zasłużył się profesor prawa 
rzymskiego Jozafat Zielonacki. Żądania te natrafiły jednak na opór niemieckich 
profesorów. Postanowienie cesarza Franciszka Józefa I z 4 lipca 1871 г. о nadaniu 
wszechnicy lwowskiej narodowego charakteru przewidywało, że nieposługujący 
się żadnym językiem krajowym profesorowie powinni opuścić swe katedry lub w 
ciągu 3 lat nauczyć się języka polskiego. Stąd nastąpiła pilna potrzeba habilitowania 
się Polaków i Rusinów (Ukraińców), a pierwsze ustępstwa austriackich władz 
dotyczyły niektórych dziedzin prawa, w tym prawno-historycznych. Jednak różne 
przeszkody spowodowały, że proces ten przeciągał się i trwał aż do 1882 г., kiedy to 
Aleksander Janowicz, po rozszerzeniu „veniam legendi" na historię prawa  
niemieckiego, zastąpił na tej katedrze Edwarda Buhla, ostatniego profesora niemieckiego 
na wydziale prawa15. 
Do pierwszej habilitacji z prawa cywilnego przeprowadzonej na Uni w.  
Lwowskim w j. polskim doszło w r. 1866, kiedy „veniam legendi" z prawem wykładania w 
j. polskim uzyskał historyk prawa Ferdynand Źródłowski. Rok później rozpoczął on 
swoje wykłady. 
Wyraźny postęp w uzyskiwaniu „veniam legendi" przez Polaków i Rusinów 
(Ukraińców) nastąpił w r. 1869. Na podstawie rozpraw, napisanych w językach 
narodowych, habilitowali się m.in. historycy prawa: Leonard Piętak, Tadeusz Piłat 
oraz Stanisław Zborowski. W tym samym roku na Wydziale Filozoficznym miała 
miejsce także pierwsza habilitacja w j. polskim, z prawem wykładania w tym  
języku. Uzyskał ją Ksawery Liske w zakresie historii powszechnej16. Wysoko  
oceniając jego dorobek naukowy Kolegium Profesorów wydziału zwolniło go z kolokwium 
habilitacyjnego. 
Habilitanci mogli już wówczas składać swoje rozprawy napisane w j. polskim 
lub ruskim (ukraińskim). Natomiast kolokwium habilitacyjne nadal miało się  
odbywać w j. niemieckim, głównie ze względu na niemiecką większość Grona  
Profesorów wydziałów: filozoficznego i prawa. Przełomowy okazał się w r. 1871 wynik 
13 Tamże, s. 6. 
14 Tamże, s. 14-17. 
15 DAŁO f. 26 op. 5 t. 2249 k. 34, 38-9. 
16 Ksawery Liske, „Kwartalnik Historyczny" R. V:1891 s. 508-509.
		

/a150_0001.djvu

			372 
ALFRED TOCZEK 
starań Romana Piłata o habilitację z historii literatury polskiej17. Referent prof. Antoni 
Małecki zaproponował, by kolokwium, a także wykład próbny zostały  
przeprowadzone w j. polskim. Napotkał na opór większości Kolegium Profesorów Wydziału 
Filozoficznego. Jednak naukowa renoma wnioskodawcy i j ego konsekwentne w tej 
sprawie stanowisko spowodowały, że MWiO rozstrzygnęło kwestię na korzyść j. 
polskiego. Reszty dokonało wspomniane postanowienie cesarskie z 1871 r. Odtąd 
habilitacje mogły odbywać się w jednym z języków krajowych. Już w tym samym 
roku miejscowi historycy uzyskali na Uniw. Lwowskim aż 4 habilitacje (Isydor 
Szaranewycz z historii Austrii, Wincenty Zakrzewski z historii powszechnej, Roman 
Piłat z historii literatury polskiej i Tadeusz Piłat ze statystyki). 
Wiatach 1865-1918 odnotowano ogółem 112 habilitacji historyków  
lwowskich, zrealizowanych przez 95 osób, wyłącznie mężczyzn. Większa liczba  
uzyskanych habilitacji od liczby kandydatów wynikała z faktu poszerzania „veniam 
legendi" przez niektórych historyków. Najmniejsza (8) przypadło na okres do 1869 r. 
W następnych 3 dziesięcioleciach należy odnotować ich poważny, a także  
równomierny wzrost (w latach 1870-1879 odnotowano 19 habilitacji, w następnej 
dekadzie 1880-1889 było ich 20, a w okresie 1890-1899 także 20). Największy 
jednak poziom ich dynamicznego, ilościowego wzrostu przypadł już na okres neo- 
romantyzmu. Na lata 1900-1914 przypadło ich 38 (ok. 33 procent). Aż 31 z nich 
uzyskano na Uniw. Lwowskim. Związane to było, m.in. z tworzeniem nowych 
katedr, szczególnie na Wydziale Filozoficznym. Zjawisko to miało także ścisły 
związek z poważnym wzrostem liczby studentów. W okresie I wojny światowej 
historycy lwowscy habilitowali się siedmiokrotnie, wyłącznie na miejscowej 
wszechnicy. 
Wśród wszystkich 95 habilitowanych należy wyróżnić dwie grupy badaczy 
dziejów. Pierwsza to wychowankowie i pracownicy Uniw. Lwowskiego, którzy 
swojąnaukową kari erę od początku rozwijali na macierzystej uczelni. Przypada na 
nią aż 2/3 wszystkich habilitacji. Niespełna połowa (40) tych osób habilitowała się 
na Wydziale Filozoficznym Uniw. Lwowskiego. Wynikało to zarówno z faktu, że 
posiadał on największą liczbę katedr, najwięcej też ich tutaj tworzono i  
rozbudowywano. Podejmowano także starania o „veniam legendi" celem zastąpienia  
odchodzących profesorów. Najwięcej wykładano tu przedmiotów historycznych. Także 
znaczna liczba ( 18) habilitowanych na lwowskiej wszechnicy to historycy prawa, z 
których aż połowa poszerzyła swoje „veniam legendi". Na mniejszym Wydziale 
Teologicznym habilitowało się 6 lwowskich historyków, głównie w zakresie historii 
Kościoła i prawa kanonicznego. Tylko Władysław Szumowski habilitował się z historii 
medycyny na Wydziale Lekarskim. 
L. Finkel, S. Starzyński, dz. cyt., s. 40-41.
		

/a151_0001.djvu

			Habilitacje historyków lwowskich (1865-1918) 
373 
Druga grupa to osoby, które „veniam legendi" uzyskały na innych uczelniach, a 
później podjęły wykłady na lwowskiej wszechnicy18. Pięć spośród badanych osób 
uzyskało „veniam legendi" na innych uczelniach lwowskich: 4 w Szkole  
Politechnicznej (m.in. Zbigniew Pazdro z historii gospodarczej Polski19 i Jan Sas-Zubrzycki 
z historii polskiej architektury średniowiecznej20), a jedna w Wyższej Szkole  
Rolniczej w Dublanach (Jan Nepomucen Franke z zakresu mechaniki). 
Piętnastu późniejszych historyków lwowskich habilitowało się na drugiej  
galicyjskiej wszechnicy -Uniw. Jagiellońskim. Po uzyskaniu „veniam legendi" lub nieco 
później przechodzili oni z UJ na nowo powstałe katedry czy zakłady we Lwowie. 
Tak było m.in. w przypadku Michała Bobrzyńskiego, którego powołano na kierownika 
Zakładu Historii Prawa Polskiego i Niemieckiego ( 1893), ks. Józefa Bilczewskiego, 
który zaraz po habilitacji (1891) objął Katedrę Dogmatyki Szczegółowej i Jana 
Sajdaka, który w r. 1916 otrzymał III Katedrę Filologii Klasycznej. Bronisław 
Kruczkiewicz (habilitacja [hab.] 1878) objął I Katedrę Filologii Klasycznej po 
opuszczeniu jej przez Zygmunta Węclewskiego. Władysław Abraham (hab. 1886) 
przejął Katedrę Prawa Kanonicznego po odejściu Edwarda Ritmerà, a Bronisław 
Dembiński (hab. 1886) Katedrę Historii Powszechnej po zgonie Ksawerego Liskego. 
Bezpośrednio po uzyskaniu „veniam legendi" ks. Jan Fijałek objął Katedrę Historii 
Kościelnej po przedwczesnej śmierci ks. Eustachego Skrochowskiego. Józef 
Kallenbach uzyskał Katedrę Historii Literatury Polskiej (w 1904 г., po śmierci Piotra 
Chmielowskiego), a Edmund Bulanda (hab. 1913) Katedrę Archeologii Klasycznej 
i Prehistorii (po śmierci długoletniego jej kierownika Karola Hadaczka). 
Na 6 pozagalicyjskich uczelniach habilitację uzyskało 12 późniejszych  
lwowskich historyków, w tym 7 na Uniwersytecie Wiedeńskim. Aż 5 z nich to uczeni 
niemieccy, którzy bezpośrednio po uzyskaniu „veniam docendi" zostali zatrudnieni 
na Uniwersytecie Lwowskim (4 na Wydz. Filozoficznym i 1 na Wydz. Prawa). 
Robert Rosier i historyk prawa niemieckiego Heinrich Brurmer pracowali na  
lwowskiej wszechnicy do jej unarodowienia. Pozostali to historycy literatury niemieckiej 
August Sauer i wykładający już z początkiem XX w. Wiktor Dollmayr. Na 
wiedeńskiej wszechnicy habilitowali się także dwaj zasłużeni dla nauki polskiej uczeni: 
filozof (także historyk filozofii) Kazimierz Twardowski oraz slawista Aleksander 
Brückner. Pojedynczy badani swoje „veniam legendi" uzyskali także na innych 
uniwersytetach: austriackich - w Grazu Innsbrucku i Czerniowcach oraz 
niemieckich we Wrocławiu i w Jenie. 
18 W charakteryzowanej grupie nie uwzględniono natomiast osób, które opuściły Uniw.  
Lwowski przed habilitacją, np. takich jak historyk literatury polskiej i ruskiej Józef Tretiak czy historyk 
Kościoła, ks. Tadeusz Gromnicki. 
19 AGAD akta MWiO 158 u; DAŁO f. 26 op. 5 t 1446
		

/a152_0001.djvu

			374 
ALFRED TOCZEK 
Na podkreślenie zasługuje mnogość dyscyplin naukowych, z jakich habilitowali 
się historycy lwowscy. Można je podzielić na 3 grupy. Pierwsza to podstawowe 
nauki historyczne. „Veniam legendi" z historii Polski (6) i dziejów powszechnych 
(w tym Austrii -11) otrzymało 17 badaczy. Habilitowali się oni tylko z dwóch epok: 
z historii średniowiecznej i nowożytnej; nie funkcjonowały jeszcze katedry z historii 
starożytnej. Z historii Polski średniowiecznej docenturę uzyskali w kolejności 
chronologicznej: Tadeusz Wojciechowski, Stanisław Zakrzewski, Władysław 
Semkowicz oraz Adam Szelągowski, który jednocześnie habilitował się z historii 
Polski nowożytnej. Z tej ostatniej docenturę osiągnęli Aleksander Hirschberg i Szymon 
Askenazy. 
Z historii Austrii habilitowały się 4 osoby: Robert Rosier, Isydor Szaranewycz, 
Stepan Tomaszivskyj (z ruskim językiem wykładowym) i Teofil Modelski, który 
„veniam legendi" otrzymał jednocześnie z historii powszechnej średniowiecza (w r. 
1917)21. Z tej ostatniej dyscypliny prawo wykładania otrzymali także Aleksander 
Semkowicz i Olgierd Górka. 
Stanisław Zakrzewski „veniam legendi" otrzymał zarówno z historii Polski jak 
i z dziejów powszechnych średniowiecza (w r. 1903 na UJ). To jedyny taki przypadek 
wśród lwowskich historyków tego okresu. Tytuł jego rozprawy brzmiał: „O opactwie 
świętych Aleksego i Bonifacego na Awentynie", a jej recenzentami byli uznani 
mediewiści krakowscy: Karol Potkański i Stanisław Krzyżanowski. W piśmie do 
Grona Profesorów Wydz. Filozoficznego UJ kandydat przekonywał: „Jakkolwiek 
bowiem na podstawie tytułu można by przypuszczać, że jest to rozprawa wyłącznie 
lokalno-rzymska, jednakowoż w rzeczywistości celem jej było danie szeregu 
przyczynków do genezy państwa polskiego"22. 
Z historii powszechnej czasów nowożytnych habilitowało się najwięcej, bo aż 
5 badanych osób. Najwcześniej uczynił to Ksawery Liske, a następnie: Wincenty 
Zakrzewski (po habilitacji w 1871 r. przeniósł się na UJ, na stanowisko profesora 
nadzwyczajnego i kierownika Katedry Historii Powszechnej)23, L. Finkel, B.  
Dembiński i Adam Skałkowski. 
20 AGAD akta MWiO sygn. 160 u. 
21 Rozprawa dotyczyła dziejów krajów naddimajskich monarchii austriackiej, opublikowanej 
w j. niemieckim. Jej tytuł brzmiał: „Lechia des Pseudo-Bhotius und Expose des Fürsten W. Kaunitz 
über die I. Teilung Pos aus dem Jahre 1772". Recenzowali ją Ludwik Finkel i Stanisław Zakrzewski. 
Temat wykładu próbnego, podkreślający szczególne zainteresowania T. Modelskiego dziejami  
krajów naddimajskich, brzmiał: ,,Gross-Mahren, GrossKroatien, Gross-Serbien ein". AGAD akta MWiO 
119 u. 
22 Arch. UJ WFII121. 
23 Starania W. Zakrzewskiego o „veniam legendi" przypadło na okres intensywnych zmagań 
o polonizację Uniwersytetu Lwowskiego. Niemiecka większość profesury Wydz. Filozoficznego 
kwestionowała jego habilitację, ponieważ rozprawy przedstawił w j. polskim. Doszło do ostrej 
polemiki pomiędzy K. Liske a H. von Zeissbergiem. Ostatecznie jednak, m.in. pod wpływem
		

/a153_0001.djvu

			Habilitacje historyków lwowskich (1865-1918) 
375 
Drugą grupę, najbardziej liczną (71 osób), stanowią ci, którzy habilitowali się z 
26 wyspecjalizowanych dyscyplin historycznych. Zdecydowanie przeważają tu 2 
zespoły dziedzin badawczych. Pierwszy to nauki filologiczne (historia literatury i 
języka), z zakresu których docenturę otrzymało 31 osób. Najwięcej (6) osób, w 
większości uczonych niemieckich, habilitowało się z języka i literatury niemieckiej. 
Na szczególną uwagę zasługuje Richard Maria Werner, który przez 30 lat (1883— 
1913) wykładał język i literaturę niemiecką na Wydz. Filozoficznym Uniw. 
Lwowskiego. Habilitował się on w 1878 r. na uniwersytecie w Grazu. Po śmierci 
Eugeniusza Janoty (1878) katedrę objął August Sauer, który przybył do Lwowa 
świeżo po habilitacji na wiedeńskiej wszechnicy Wykładał jednak tylko jako zastępca 
profesora, bo nie opanował j. polskiego. Stąd po 5 latach Grono Profesorów Wydz. 
Filozoficznego zaproponowało R. M. Wernera, który obiecał nauczyć siej. polskiego 
w ciągu 3 lat24. Publikował on swoje prace nie tylko w j. niemieckim, ale także w j. 
polskim (na łamach „Pamiętnika Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza")25. 
Po 5 osób otrzymało „veniam legendi" z historii literatury polskiej (m.in. Wilhelm 
Bruchnalski, Bronisław Gubrynowicz i Józef Kallenbach) oraz z historii języka i 
literatur słowiańskich (m.in. długoletni kierownik Katedry Filologii Słowiańskiej Uniw. 
Lwowskiego Antoni Kalina, a także Aleksander Brückner. Brückner najpierw 
pracował w charakterze docenta na wszechnicy lwowskiej, a przez następne ponad 
40 lat jako kierownik Katedry Slawistyki Uniw Berlińskiego; slawista o światowej 
renomie, utrzymujący stałą, bliską współpracę z macierzystą uczelnią. 
Czterech uczonych habilitowało się z filologii klasycznej (m.in. Stanisław 
Witkowski i Bronisław Kruczkiewicz). Dodać tu należy także „veniam legendi" 
Mojżesza Schorra z języków semickich i historii starosemickiego Wschodu. 
Trzech przyszłych wieloletnich profesorów Uniw. Lwowskiego habilitowało 
się w zakresie języka i historii literatury ruskiej (ukraińskiej). Najwcześniej uczynił 
to wykładowca języków i historii literatury małoruskiej w latach 1867-1894, kierownik 
Katedry Języka i Literatury Ruskiej, a następnie Katedry Filologii Ruskiej Omelian 
Ohono vśkyj. Później docenturę z tego zakresu uzyskali Ołeksander Kołessa i Kyryło 
Studzińskyj. Ten ostami przedłożył przy habilitacji aż 4 rozprawy w j. ruskim. 
Podstawą habilitacji była głównie praca „Perestoroha" („Przestroga"). Pamiętnik 
ruski z początku XVII w. Studium historyczno-literackie (Lwów 1895)26. 
Drugi zespół dyscyplin wyspecjalizowanych, to historia prawa (21 osób), 
z podziałem na 6 subdyscyplin szczegółowych. Po 5 historyków „veniam legendi" 
wspomnianego postanowienia cesarskiego, sprawa zakończyła się dla kandydata pomyślnie. „Historia 
nauki polskiej 1863-1918.T IV, cz. I i II. Wrocław 1987 s. 243; AGAD akta MWiO 122 u. 
24 L. Finkel, S. Starzyński, dz. cyt., s. 55. 
2i J. Starnawski, Słownik lwowskich historyków literatury, Łódź 1997 s. 42. 
26 Rozprawy recenzowali: Józef Tretiak oraz Lucjan Malinowski. Arch. UJ WF 121.
		

/a154_0001.djvu

			376 
ALFRED TOCZEK 
otrzymało z prawa polskiego (m.in. długoletni profesorowie lwowskiej wszechnicy - 
Oswald Balzer i Przemysław Dąbkowski), z prawa rzymskiego i prawa  
niemieckiego. 4 osoby habilitowały się z prawa kanonicznego (m.in. największy autorytet 
w tej dziedzinie, Władysław Abraham). 
Osobno należy odnotować habilitacje z archeologii (3, m.in. wieloletni  
kierownik Katedry Archeologii Karol Hadaczek), z historii Kościoła (3, m.in., ks. Jan Fijałek) 
oraz z nauk pomocniczych historii Władysław Semkowicz (także przedstawiciel 
najpierw nauki lwowskiej, a następnie krakowskiej). 
22 habilitacje uzyskano z zakresu 12 dyscyplin teoretycznych (pozahistorycz- 
nych). Najwięcej, po 7 „veniam legendi" uzyskano z nauk prawnych oraz  
ekonomicznych. Przewody przeprowadzono na Wydziale Prawnym Uniw. Lwowskiego. 
Prawnicy i ekonomiści nierzadko publikowali prace historyczne. Przykładem mogą 
tu być historyk państwa i prawa Stanisław Głąbiński, badacz historii gospodarczej 
Jan Rutkowski, historyk prawa niemieckiego Jan Janowicz, historyk oświaty  
Antoni Danysz czy geograf Stepan Rudnyćkyj, autor kilku wartościowych artykułów z 
historii politycznej nowożytnej Ukrainy. 
14 badanych osób zdecydowało się na poszerzenie „veniam legendi" o drugą, 
a w jednym przypadku nawet o trzecią dyscyplinę badawczą. Większość przewodów 
odbyła się na lwowskiej wszechnicy. Trzykrotnie habilitował się Tadeusz Piłat, który 
rok po roku w latach 1869-1871 uzyskał habilitacje z ekonomii społecznej, prawa 
administracyjnego i statystyki na Wydz. Prawa Uniw. Lwowskiego27. Wynikło to, 
m.in. z potrzeby zastąpienia niemieckich profesorów wykładowcami posługującymi 
siej. polskim. Różnorodne były przyczyny poszerzania „veniam legendi". Wiktor Hahn 
najpierw habilitował się z historii literatury polskiej28, którą wykładał jako docent 
prywatny (w latach 1907-1917). Równolegle wykładał także bibliologie, teorię 
bibliografii i księgoznawstwo, co spowodowało jego starania o odpowiednie  
poszerzenie „veniam legendi". Osiągnął to jednak dopiero po 11 latach. 
Władysław Semkowicz, najpierw (1909) habilitował się z nauk pomocniczych 
historii29, ale prowadził także wykłady z historii średniowiecznej Polski na Uniw. 
Lwowskim. Również i on rozszerzył swoje „veniam legendi". Nie widząc szans na 
katedrę na macierzystej uczelni, przeniósł się na UJ, gdzie odniósł swoje największe 
naukowe sukcesy. Ze względu na fakt, że W. Semkowicz uzyskał doktorat 
z prawa, Grono Profesorów Wydz. Filozoficznego Uniw. Lwowskiego zmuszone 
było zwrócić się do MWiO z prośbą o dopuszczenie go do habilitacji z historii30. 
27 Biogramy uczonych polskich. Cz. I, z. 3. Oprać. A. Środka, P. Szczawiński. Wrocław 1985, 
s. 84-85. 
28 DAŁO f. 26 op. 5 t. 360. 
29 Tytuł jego rozprawy brzmiał: Ród Paluków. Monografie historyczne rodów rycerskich 
w Polsce. Głównym referentem był Stanisław Zakrzewski. AGAD akta MWiO 121 u. 
30 Tamże.
		

/a155_0001.djvu

			Habilitacje historyków lwowskich (1865-1918) 
Ъ11 
W r. 1884 Maksymilian Kawczyński habilitował się z filologii germańskiej 
i prowadził wykłady z tego przedmiotu. Zorientowawszy się, że nie może liczyć na 
profesurę w tej dziedzinie, 3 lata później rozszerzył „veniam legendi" na filologię 
romańską31. W r. 1890 przeniósł się na UJ, gdzie otrzymał katedrę filologii  
romańskiej. 
W grupie 95 badanych osób, posiadających „veniam legendi", znaleźli się 
historycy 4 narodowości. Zdecydowanie przeważali Polacy w liczbie 73. Ośmiu 
było Ukraińców (O. Kołessa, O. Ohonovskyj, S. Rudnyćkyj, P. Stebelśkyj, Stu- 
dzinśkyj, I. Szaranewycz, I. Sviencyckyj). W większości otrzymali oni „veniam 
legendi" z historii literatury ruskiej oraz wschodnio- i południowosłowiańskiej, 
a także historii Rusi i Austrii. Na szczególną uwagę w tym miejscu zasługuje  
habilitacja Isydora Szaranewycza z zakresu historii Galicji i Lodomerii. Był on w latach 
1873-1892 profesorem Uniw. Lwowskiego32. 
Żydowskiego pochodzenia było także 8 habilitowanych, w większości  
spolonizowanych. Szczególnie duży wkład w rozwój nauki polskiej wnieśli Ludwik Finkel, 
Szymon Askenazy, Aleksander Brückner i Mojżesz Schorr. Na uwagę zasługuje 
także habilitowany w zakresie biologii, historyk nauk biologicznych, Józef Nusbaum- 
Hilarowicz. „Veniam legendi" przyznano mu na podstawie całokształtu dorobku 
naukowego, bez konieczności przedkładania odrębnej rozprawy33. 
Wśród historyków lwowskich, 6 osób, to habilitowani narodowości  
niemieckiej. W większości docenturę uzyskali z historii literatury i języka niemieckiego 
(m.in. R. M. Werner). Na uwagę zasługuje także Robert Rosier, historyk Austrii, 
habilitujący się z dziejów Rumunii34. 
Rozprawy habilitacyjne przedkładano najczęściej w j. polskim. 20 procent 
rozpraw napisano w j. niemieckim. Większość takich przypadków miała miejsce 
przed unarodowieniem Uniw. Lwowskiego (1871). 
Po r. 1871 rozprawy z języka i historii literatury ruskiej (ukraińskiej), a także te 
z historii Austrii, poświęcone dziejom ziem ruskich, przedkładano w j. ruskim 
(ukraińskim). 
Pięć prac habilitacyjnych złożono w j. łacińskim. Były to rozprawy z zakresu 
filologii klasycznej, a także jedna z historii powszechnej (O. Górka). Nieliczne 
rozprawy z filologii romańskiej przedłożono w j. francuskim. 
Niejednokrotnie rozprawy habilitacyjne reprezentowały bardzo wysoki poziom 
naukowy. Przedłożono szereg prac o odkrywczym charakterze. Niektóre  
wywoływały polemiki z innymi uczonymi. Adam Skałkowski przedstawił pracę 
31A. Starnawski, dz. cyt., s. 38. 
32 Rozprawa została napisana wj. niemieckim i nosiła tytuł: „Kritische Blicke in die Geschichte 
der Karpaten Volker im Altertum und Mittelalter". Biogramy..., dz. cyt., s. 342-343. 
33 DALO f. 26 op. 5 t. 287. 
34 DALO f. 26 op.5 t. 2022.
		

/a156_0001.djvu

			378 
ALFRED TOCZEK 
z historii nowożytnej powszechnej, pt. O kokardą Legionów (wyd. 1912).  
Głównym referentem był Sz. Askenazy35. Swoje wywody Skałkowski oparł min. na  
odnalezionym przez siebie w Paryżu memoriale Tadeusza Kościuszki skierowanym do 
cesarza Napoleona P6. Postawił tezą o przystąpieniu Kościuszki ok. 1807 r. do  
szeregów Polaków związanych z Napoleonem. A. Skałkowski dowodził, że Kościuszko 
postawił cesarzowi Francuzów warunki, wskazujące na zupełny brak realizmu 
politycznego. Podważył także dotychczasowy pogląd o niewzruszonych zasadach 
republikańskich Kościuszki. Poglądy te wywołały ożywioną dyskusję. 
Władysław Abraham, starając się o „veniam legendi" (osiągnął je w wieku 26 
lat) z historii prawa kanonicznego, przedstawił na UJ rozprawę, pt. Proces inkwi- 
zycyjny w ustawach Innocentego III i we współczesnej nauce (wyd. 1887)37. 
Jej recenzentem był renomowany profesor historii prawa kanonicznego Udalryk 
Heyzmann. Była to pierwsza publikacja W. Abrahama z kanonistyki.  
Zaprezentowane w niej wyniki uczyniły jednak Abrahama jednym z największych europejskich 
historyków prawa kościelnego. 
Alfred Blumenstock (Halban), od 1905 r. profesor prawa porównawczego, 
a także historii prawa niemieckiego, również na UJ, przedłożył swoją rozprawę 
habilitacyjną O opiece papieskiej w wiekach średnich (1887). Zapoczątkowała 
ona cykl jego opracowań, które znalazły duże uznanie u niemieckich historyków 
prawa38. Rozprawę recenzowali: Franciszek Fierich i Bolesław Ulanowski39. A. 
Blumenstock wygłosił wykład próbny O początkach prawa patronatu,  
znakomicie korelujący z tematem pracy habilitacyjnej. 
W r. 1905 na lwowskiej wszechnicy „veniam legendi" z historii literatury polskiej 
uzyskał Bronisław Gubrynowicz. Przedstawił on pracę, pt. Romans 
w Polsce za czasów Stanisława Augusta (Lwów 1904). Była to pierwsza poważna 
monografia tego uczonego. Jak podkreśla Andrzej-Starnawski „Studium  
monograficzne było zupełnie nowym, pionierskim omówieniem dużego «pokładu kopalni»"40. 
Autor ukazał główne cechy XVlII-wiecznego romansu polskiego,  
scharakteryzował tłumaczy i przekłady utworów obcych, powieściopisarstwo Ignacego  
Krasickiego, a także jego naśladowców. Podał też ogólną charakterystyką romansu jako 
kierunku literackiego. 
55 DAŁO f. 26 op. 5 t. 1729 k. 5-8. 
36 A. Środka, Uczeni polscy X1X-XXstulecia. T. IV. Warszawa 1998, s. 87-88. 
"Arch. UJ WP II 138. 
38 К . Koranyi, Halban Alfred (1865-1926). Polski Słownik Biograficzny, t. IX. Wrocław 
1960-1961, s. 243. 
19 B. Ulanowski we wstępie swej recenzji zauważył, że „zaraz w pierwszej swojej naukowej 
pracy złożył dowód, iż ma kwalifikacje do przedsiębrania historycznych badań nad prawem  
kościelnym". 
40 S . Starnawski, dz. cyt., s. 102.
		

/a157_0001.djvu

			Habilitacje historyków lwowskich (1865-1918) 
379 
Wybitny historyk literatury polskiej, głównie romantyzmu, Juliusz Kleiner 
„veniam legendi" z zakresu tej dyscypliny osiągnął - podobnie jak W. Abraham - 
już w wieku 26 lat ( 1912)41. Jego dwutomową rozprawę Zygmunt Krasiński. Dzieje 
myśli recenzenci: Wilhelm Bruchnalski, Józef Kallenbach oraz Kazimierz  
Twardowski określili jako wybitną. Jak zauważa J. Starnawski „Wyniki monografii 
[J. Kleinera - przyp. A.T.] były rewelacyjne", a także „rewizjonistyczne"42.  
Kleiner obalił mit o Krasińskim - wielkim filozofie. Na podstawie żmudnych i erudycyj- 
nych badań określił go jedynie jako „filozofującego poetę". Do czasu ukazania się 
jego książki uważano, że także po „Irydionie" Z. Krasiński pisał arcydzieła.  
Podważył to przekonanie J. Kleiner, udowadniając, że późniejsze utwory stanowiły dowód 
na „obniżenie jego lotów". 
Niejednokrotnie rozprawy habilitacyjne, poszerzały pola badawcze historiografii. 
Tak było m.in. w przypadku pracy Adama Szelągowskiego, pt. Pieniądz 
i przewrót cen w XVI i XVII w. w Polsce (Lwów 1902)43. Recenzowali j ą czołowi 
wówczas historycy lwowscy: Ludwik Finkel, Tadeusz Wojciechowski i Bronisław 
Dembiński. L. Finkel w referacie przesłanym do MWiO stwierdził, że „Praca  
dowodzi o dogłębnym wykształceniu ekonomicznym [autora - przyp. A.T.] i  
wielokrotnie przynosi nowe wiadomości". Jak zauważa Jerzy Matemicki „Dziełem tym 
wkroczył A. Szelągowski na nowy dla siebie teren badawczy, na obszar  
dynamicznie rozwijającej się na Zachodzie, w Polsce zaś wciąż mocno zaniedbanej historii 
gospodarczej (...). Większość ustaleń i sądów autora weszła na trwałe do dorobku 
polskiej historiografii gospodarczej"44. 
Nową tematykę badawczą zapoczątkował także Oswald Balzer, swoją  
habilitacyjną rozprawą pt. Geneza trybunału koronnego^, uznaną za znakomitą pracę 
monograficzną. Na uwagę zasługuje również fakt, że już w wieku 26 lat napisał on 
jedno ze swych najważniejszych dzieł w całej naukowej karierze. Było to  
szczytowe wówczas osiągnięcie w zakresie badań nad ustrojem sądów dawnej  
Rzeczypospolitej46. Recenzujący pracę O. Balzera, Michał Bobrzyński (wówczas profesor 
historii prawa UJ) zauważył, że „Niepospolite zalety tej pracy polegają na tym, że 
przedstawia nam przedmiot, który mimo swojej ważności nie był jeszcze  
traktowanym przez żadnego badacza, z wyjątkiem luźnych wzmianek, rozrzuconych 
w ogólnych dziełach historycznych"47. 
41 AGAD akta MWiO 119 u. 
42 S . Starnawski, dz. cyt., s. 154. 
43 AGAD akta MWiO 121 u. 
44 J. Matemicki, Ostatni polski polihistor, [w:] Tenże: Historia jako dialog. Rzeszów 
1996, s. 81. 
45 Rozdział 1 i II tej pracy został opublikowany w „Przewodniku Naukowym i Literackim" 
1884-1885, XII-XIII. Temat wykładu próbnego O. Balzera brzmiał: „Sądy kapturowe w Polsce". 
46 К. Pol, Poczet prawników polskich, Warszawa 2000, s. 506. 
47 R. Nowacki, Oswald Balzer (1858-1933), Opole 1998 s. 34 (za: P. Dąbkowski, 
O. Balzer, Życie i dzieła [1858-1933]. Lwów 1934).
		

/a158_0001.djvu

			380 
ALFRED TOCZEK 
Olgierd Górka habilitował się w 1916 r. na podstawie rozprawy pt. Anonymi 
Descriptio Europae Orientalis ex anno 1308 (Kraków 1916). Jako jeden z  
niewielu historyków początku XX w., podjął się on badań nad dziejami Europy  
południowo-wschodniej . Z tego powodu doszło nawet do sporych trudności z doborem 
członków komisji. Brakowało wówczas specjalistów z zakresu tej problematyki48. 
Podczas kwerendy w Bibliotece Narodowej w Paryżu młody, wówczas 24 letni 
historyk odkrył niezidentyfikowany dotąd traktat geograficzny z początku XIV w., 
opisujący Europę Wschodnią. Wszechstronnie go analizując, określił wartość nowo 
odkrytego źródła dla historycznych badań, wykazując się wysoką erudycją i  
znakomitym warsztatem badawczym. 
W tym samym roku, co O. Górka, „veniam legendi" w zakresie polskiej sztuki 
średniowiecznej (malarstwa) uzyskał Władysław Podlacha. Tytuł głównej  
rozprawy, którą przedłożył komisji brzmiał: Rozwój miniatury w Polsce w latach 1350- 
1550 (1916)49. Sprawę referował jego mistrz Jan Bołoz-Antoniewicz, główny  
wówczas lwowski autorytet naukowy w tej dziedzinie50. Było to pierwsze w polskiej  
literaturze naukowej systematyczne opracowanie najstarszych dzieł malarstwa  
polskiego, reprezentowanego przede wszystkim w postaci iluminowanych ksiąg  
liturgicznych5' . W. Podlacha zapoczątkował w ten sposób systematyczne badania nad  
dziejami malarstwa polskiego. 
Liczba i wartość naukowa habilitacji historyków lwowskich przeprowadzonych 
w latach 1865-1918 świadczy o wysokim poziomie profesjonalizacji lwowskiego 
środowiska historycznego. Stanowią one potwierdzenie jego prymatu na ziemiach 
polskich. Większość przewodów przeprowadzono we Lwowie. Również przewody 
przeprowadzone w Krakowie i za granicą znacznie wzbogaciły potencjał naukowy 
środowiska lwowskiego. Chodzi tu szczególnie o W. Abrahama, M. Bobrzyńskiego, 
B. Dembińskiego, ks. J. Fijałka, J. Kallenbacha i S. Zakrzewskiego, którzy swoje 
docentury uzyskali na UJ. Z kolei historycy habilitowani na Uniw. Lwowskim,  
wzmacniali siły naukowe UJ (m.in. W. Zakrzewski, W. Semkowicz i in.). Podkreślić też 
należy, że habilitacje nierzadko uzyskiwano w bardzo młodym wieku, co owocowało 
później wybitnymi nieraz osiągnięciami naukowymi. 
48 Z b. Romek, Olgierd Górka. Historyk w służbie myśli propaństwowej (1908-1955), 
Warszawa 1997, s. 32. 
49 W swoim piśmie skierowanym do Grona Profesorów Wydz. Filozoficznego W. Podlacha 
prosił o „udzielenie mu «veniam legendi» z historii sztuki wieków średnich (typu  
zachodnioeuropejskiego i cerkiewnego) ze szczególnym uwzględnieniem ziem polskich i z metodologii historii sztuki. 
Stąd oprócz powyższej rozprawy przedłożył też „Niektóre zagadnienia nowoczesnej historii sztu- 
ki"(wyd. 1916) i pozostające w rękopisie „Zadania historii sztuki". DAŁO f. 26 op. 5 t. 1527. 
50 AG AD akta MWiO 120 u. 
51 Z. Hornung, Władysław Podlacha 1875-1951. [w:] Księga ku czci Władysława Podla- 
chy, Wrocław 1957.
		

/a159_0001.djvu

			Habilitacje historyków lwowskich (1865-1918) 
381 
Aneks 
Wykaz imienny habilitacji historyków lwowskich uzyskanych w latach 1865-19181 
Uniwersytet Lwowski 
Wydział Filozoficzny 
Nazwisko i imię 
Askenazy Szymon 
Blatt Gustaw 
Bruchnalski Wilhelm 
Chybiński Adolf 
Danysz Antoni 
Dzieduszycki Wojciech 
Finkel Ludwik 
Górka Olgierd 
Gubrynowicz Bronisław 
Hadaczek Karol 
Hahn Wiktor 
Hirschberg Aleksander 
Jezienicki Michał 
Kalina Antoni 
Kawczyński Maksymilian 
Kleiner Juliusz 
Krćek Franciszek 
Liske Ksawery 
Modelski Teofil 
Nusbaum-Hilarowicz Józef 
Ohonovskyj Omelian 
Petzold Emil 
Piłat Roman 
Podlacha Władysław 
Porębowicz Edward 
Rok 
1897 
1902 
1900 
1912 
1895 
1894 
1886 
1916 
1905 
1903 
1907 
1918 
1875 
1905 
1877 
1884 
1887 
1912 
1908 
1869 
1917 
1891 
1867 
1913 
1871 
1916 
1897 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
historia nowożytna Polski 
gramatyka porównawcza języków indoeuropejskich 
historia literatury polskiej 
historia muzyki polskiej XVI w. 
pedagogika i dydaktyka 
historia filozofii i estetyki 
historia powszechna średniowieczna i nowożytna 
historia Europy południowo-wschodniej 
średniowiecza 
historia literatury polskiej 
archeologia klasyczna i prehistoria 
historia literatury polskiej 
bibliografia i bibliotekoznawstwo 
historia Polski nowożytnej 
filologia klasyczna 
slawistyka 
filologia germańska 
filologia romańska 
historia literatury polskiej 
filologia słowiańska 
historia powszechna nowożytna 
historia Austrii i historia powszechna 
średniowiecza 
biologia (anatomiaporównawcza, histologia 
i embriologia) 
historia literatury ukraińskiej 
historia literatury niemieckiej 
historia literatury polskiej 
historia polskiej sztuki średniowiecznej 
filologia romańska 
52 Niniejszy wykaz opracowany został na podstawie materiałów archiwalnych znajdujących 
się w Państwowym Archiwum Obwodowym Ukrainy (DAŁO) we Lwowie, Archiwum Głównym 
Akt Dawnych (AGAD), Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz wydawnictw informacyjnych, 
tj.Biogramyuczonychpolskich.Cz. Iz. 1-3.Warszawa 1981-1987; A. Środka, Uczeni polscy XIX- 
XXstulecia, T. I-IV, Warszawa 1994-1998; A. Starnawski, Słownik lwowskich historyków literatury, 
Łódź 1997.
		

/a160_0001.djvu

			382 
ALFRED TOCZEK 
Nazwisko i imię 
Raciborski Aleksander 
Rubczyński Witold 
Rudnyćkyj Stepan 
Schorr Mojżesz 
Semkowicz Aleksander 
Semkowicz Władysław 
Skalkowski Adam 
Szaranevycz Isvdor 
Szelągowski Adam 
Śviencićkyj Ilarion 
Tomaszivskyj Stepan 
Witkowski Stanisław 
Wojciechowski Konstanty 
Wojciechowski Tadeusz 
Zakrzewski Wincenty 
Rok 
1885 
1902 
1908 
1910 
1884 
1909 
1914 
1913 
1871 
1902 
1913 
1911 
1898 
1904 
1883 
1871 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
historia filozofii 
historia filozofii 
geografia 
języki semickie i historia starosemickiego Wschodu 
historia powszechna średniowiecza 
nauki pomocnicze historii 
historia Polski średniowiecznej 
historia powszechna nowożytna 
historia terytoriów Galicji i Lodomerii 
historia powszechna średniowiecza i czasów 
nowożytnych 
porównawcza historia literatury słowiańskiej ze 
szczególnym uwzględnieniem literatury wschodnio- 
i południowo-słowiańskiej 
historia austriacka z ruskim językiem wykładowym 
filologia klasyczna 
historia literatury polskiej 
historia Polski średniowiecznej 
historia powszechna nowożytna 
Wydział Prawa 
Nazwisko i imię 
Balzer Oswald 
Brzeski Tadeusz 
Buzek Józef 
Chlamtacz Marceli 
Dąbkowski Przemysław 
Głąbiński Stanisław 
Janowicz Aleksander 
Piętak Leonard 
Piłat Tadeusz 
Piniński Leon 
Rittner Edward 
Rutkowski Jan 
Starzyński Stanisław 
Stebelśkyj Petro 
Szachowski Stanisław 
Winiarz Alojzy 
Rok 
1885 
1916 
1902 
1903 
1898 
1906 
1891 
1891 
1881 
1882 
1869 
1871 
1869 
1870 
1871 
1886 
1873 
1917 
1883 
1885 
1877 
1880 
1897 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
historia prawa polskiego 
ekonomia polityczna 
statystyka 
administracja i austriackie prawo administracyjne 
prawo rzymskie 
historia prawa polskiego 
ekonomia społeczna 
skarbowość 
proces cywilno-prawny 
historia państwa i prawa niemieckiego 
prawo handlowe i wekslowe 
prawo rzymskie 
ekonomia społeczna 
prawo administracyjne 
statystyka 
prawo rzymskie 
prawo kanoniczne 
ekonomia polityczna 
ogólne i austriackie prawo polityczne 
prawo karne (w j. ruskim) 
prawo rzymskie 
prawo cywilne francuskie 
historia prawa polskiego
		

/a161_0001.djvu

			Habilitacje historyków lwowskich (1865-1918) 
383 
Nazwisko i imię 
Zborowski Stanisław 
Źródłowski Ferdynand 
Rok 
1907 
1869 
1866 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
historia prawa niemieckiego 
historia prawa polskiego 
prawo cywilne 
Wydział Teologiczny 
Nazwisko i imię 
Grabowski Ignacy ks. 
Jougan Alojzy ks. 
Szydelski Szczepan ks. 
Tarnawski Mieczysław ks. 
Wysocki Stanisław ks. 
Żyła Władysław ks. 
Rok 
1913 
1901 
1911 
1913 
1906 
1912 
1917 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
historia prawa kanonicznego 
teologia pastoralna (historia i teoria 
kościelnej) 
apologetyka (historia religii) 
historia Kościoła 
historia prawa kanonicznego 
historia Kościoła 
historia sztuki kościelnej 
wymowy 
Wydział Lekarski 
Nazwisko i imię 
Szumowski Władysław 
Rok 
1907 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
historia medycyny 
Szkoła Politechniczna we Lwowie 
Nazwisko i imię 
Dunin-Wąsowicz Mieczysław 
Pazdro Zbigniew 
Romer Eugeniusz 
Sas Zubrzycki Jan 
Rok 
1879 
1880 
1908 
1899 
1896 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
chemia (towaroznawstwo techniczne) 
chemia (farmakognozja) 
ekonomia społeczna 
geografia 
historia sztuki (architektury) 
Wyższa Szkoła Rolnicza w Dublanach 
Nazwisko i imię 
Franke Jan 
Rok 
1872 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
mechanika 
Uniwersytet Jagielloński 
Wydział Filozoficzny 
Nazwisko i imię 
Bulanda Edmund 
Dembiński Bronisław 
Grabski Stanisław 
Kallenbach Józef 
Kruczkiewicz Bronisław 
Sajdak Jan 
Rok 
1913 
1886 
1903 
1887 
1878 
1912 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
archeologia klasyczna 
historia powszechna nowożytna 
filozofia i metodologia nauk społecznych 
historia literatury polskiej 
filologia klasyczna 
filologia klasyczna
		

/a162_0001.djvu

			384 
ALFRED TOCZEK 
Nazwisko i imię 
Studzińskyj Kyryło 
Zakrzewski Stanisław 
Rok 
1897 
1903 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
historia literatury ruskiej 
historia średniowieczna powszechna i historia 
Polski w całym zakresie 
Wydział Prawa 
Nazwisko i imię 
Abraham Władysław 
Blumenstock (Halban) Alfred 
Bobrzyński Michał 
Piłat Władysław 
Rok 
1886 
1889 
1892 
1873 
1875 
1890 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
historia prawa kanonicznego 
historia prawa kanonicznego 
historia prawa niemieckiego 
historia prawa polskiego 
historia państwa i prawa niemieckiego 
ekonomia społeczna 
Wydział Teologiczny 
Nazwisko i imię 
Bilczewski Józef ks. 
Fijałek Jan ks. 
Skrochowski Eustachy ks. 
Rok 
1890 
1894 
1889 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
teologia fundamentalna 
historia Kościoła 
liturgika ze szczególnym uwzględnieniem historii 
i estetyki kultu chrześcijańskiego 
Uniwersytet Wiedeński 
Nazwisko i imię 
Brückner Aleksander 
Brunner Heinrich 
Dollmayr Wiktor 
Leciejewski Jan 
Rosier Robert 
Sauer August 
Twardowski Kazimierz 
Rok 
1878 
1865 
1912 
1885 
1868 
1879 
1894 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
slawistyka 
historia prawa niemieckiego 
historia niemieckiej literatury średniowiecznej 
filologia słowiańska i gramatyka porównawcza 
historia Austrii 
historia literatury niemieckiej 
filozofia 
Uniwersytet w Czerniowcach 
Nazwisko i imię 
Kołessa Ołeksander 
Rok 
1894 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
historia literatury ruskiej 
Nazwisko i imię 
Werner Richard Maria 
Rok 
1878 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
historia literatury niemieckiej
		

/a163_0001.djvu

			Habilitacje historyków lwowskich (1865-1918) 
385 
Uniwersytet w Innsbrucku 
Nazwisko i imię 
Schatz Józef 
Rok 
1905 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
historia niemieckiej literatury średniowiecznej 
Uniwersytet w Jenie 
Nazwisko i imię 
Ochenkowski Władysław 
Rok 
1878 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
ekonomia społeczna 
Uniwersytet Wrocławski 
Nazwisko i imię 
Koschembahr-Łyskowski 
Ignacy 
Rok 
1894 
Zakres habilitacji (dyscyplina badawcza) 
prawo rzymskie 
АЛЬФРЕД ТОЧЕК 
(Краків) 
Габілітацїї львівських істориків (1865-1918) 
Резюме 
У добу позитивізму (1865-1900) і неоромантизму (1900-1918) в польській історіографії 
на загальну кількість понад 280 львівських істориків 95 з них здобули 112 габілітацій. Це  
підтверджує першість львівського історичного середовища у той період. Після змін у Львівському 
університету 1871 р. сталося значне кількісне зростання габілітацій, яке досягло апогею у 
1900-1914 pp. Дві третини габілітацій відбу:гася у Львівському університеті, переважно на 
філософському факультеті. Після Львівського університету більшість (15) істориків габіліту- 
валися в Ягеллонському університету. У шести зарубіжних вищих школах пройшли габілітацію 
12 львівських істориків, найбільше в Австрії (головно у Віденському університеті) і Німеччині. 
Отримали габілітації історики чотирьох націонатьностей: поляки (близько 66 %), українці, євреї 
та німці. Чимало габілітаційних праць презентували найвищий науковий рівень, були певними 
відкриттями. Часом вони створювали новий напрям в історичних дослідженнях, сприяли  
прискореному розвиткові певних дисциплін, зокрема історії права, економічної та соціальної історії.